Tien miljoen jaar geleden verzonk een immense landrug, die zich uitstrekte over een lengte van 6400 km van Jordanië en de Rode Zee tot in het zuidoosten van Afrika, tot een laagvlakte die tegenwoordig bekendstaat als de Great Rift Valley. Aan de rand van de vallei stijgt het plateaulandschap geleidelijk, maar daalt dan tot een hoogte van 900 m in een serie breuklijnen in de rotsige aardbodem.

 

Ofschoon de Kilimanjaro op slechts 3 graden van de evenaar ligt, is de top van deze berg bedekt met eeuwige sneeuw

« Ofschoon de Kilimanjaro op slechts 3 graden van de evenaar ligt, is de top van deze berg bedekt met eeuwige sneeuw

 

In sommige gebieden van het Oost-Afrikaanse deel van dit riftdal, zoals in Tanzania, zijn de sporen van deze gigantische aardverplaatsing als gevolg van erosie uitgewist, maar elders kom je nog steile kliffen tegen aan de rand van fantastisch brede valleien — als verlaten werelden van wel 50 tot 65 km breed. Op deze plekken zijn unieke ecosystemen ontstaan doordat de aparte beschutting de ontwikkeling van een buitengewoon rijke fauna mogelijk heeft gemaakt. In het westen ontstonden tropische wouden, de gebieden in de regenschaduw achter de bergen ontwikkelden zich tot droog grasland, de savannes en het hart van het Oost-Afrikaanse safarilandschap.

 

De vallei bestaat in hoofdzaak uit een serie troggen en heuvels langs de breuklijnen. De troggen zijn gemiddeld 40 km breed en hebben zich aan de westelijke tak van de vallei gevuld met op fjorden lijkende meren, die soms onder de zeespiegel liggen, zoals het Tanganjika-meer — na het Bajkal-meer het diepste zoetwatermeer ter wereld — dat een oppervlakte heeft van 32.900 km2. Aan de oevers van dit meer liggen fraaie stranden waar wilde dieren in groten getale op afkomen.

 

In de oostelijke tak van de Oost-Afrikaanse Rift-vallei, in Ethiopië, Kenia en Tanzania, zijn ondiepe zoutmeren ontstaan zoals het Natron-meer. Het alkalische water bevat maar weinig vis, maar algen en andere micro-organismen oefenen een grote aantrekkingskracht uit op de klunzige flamingo's, die met duizenden tegelijk hiernaar toe komen en roze afsteken tegen het spiegelende wateroppervlak en de meedogenloze blauwe lucht. In deze oostelijke tak komen ook vulkanische verhogingen voor op plekken waar gesmolten rotsen door de dunne continentale korst zijn gebarsten en vulkanen hebben doen ontstaan, zoals de Ol Doinyo Lengai — 'Berg van God' voor de plaatselijke Masai-bevolking - de Kilimanjaro en Mount Kenya. Wie de Kilimanjaro beklimt - met zijn 5895 m de hoogste berg van Afrika —, trekt door alle vegetatiezones die de wereld kent, van woestijn via tropisch woud tot aan eeuwige sneeuw.

 

Kinderen van Masai aan de oevers van het zoutrijke Natron-meer. De Masai zijn een nomadisch volk van veehoeders in Tanzania en Kenia

« Kinderen van Masai aan de oevers van het zoutrijke Natron-meer. De Masai zijn een nomadisch volk van veehoeders in Tanzania en Kenia

 

Ten westen van de Ol Doinyo Lengai ligt in Tanzania de Serengeti-steppe, waarvan de stoffige bodem waarschijnlijk het gevolg is van neerdalende vulkanische as. Op deze eindeloze grasvlakten leven Afrikaanse olifanten, giraffes, zebra's, gnoes, impala's, antilopen, evenals hun belagers: leeuwen, luipaarden en hyena's. Elk jaar in juli en augustus trekken meer dan een miljoen gnoes van het gebied ten noorden van Tanzania's Serengeti National Park over de rivier de Mara naar Kenia. Op zoek naar de weiden die er als gevolg van de regenval sappige bij liggen, trekken de onhandige dieren voort in gezelschap van elegantere zebra's, in galop of achter elkaar. Als het in november weer begint te regenen, trekken ze opnieuw naar het zuiden, naar Tanzania. Er zijn wel meer dieren die rondtrekken, maar nergens in Afrika gebeurt dat op zo'n massale schaal en is de migratie zo gemakkelijk te volgen. Je kunt zelfs een heteluchtballon huren om het schouwspel vanuit de lucht te volgen.

 

De ontwikkeling van de mens

De graslanden die op deze plaats zijn ontstaan, bleken ook veel geschikter dan het omringende tropische bos voor de ontwikkeling van een rechtoplopende, tweebenige species met scherpe ogen. Ruim twintig jaar waren dr. Louis B. Leakey en zijn echtgenote Mary regelmatig aan het zoeken in de Oldowai-kloof in het noorden van Tanzania, niet ver van Arusha, toen ze in 1959 een deel van de schedel van een aapachtige hominide vonden die zij Zinjanthropus (Australopithecus boisei) noemden. De schedelfragmenten werden geschat op 1,8 miljoen jaar oud, toentertijd een van de oudste sporen van mensachtigen. In 1979 deed Mary opnieuw een belangrijke ontdekking in Laetoli, 65 km verderop, van voetsporen in een rivierbed die afkomstig moesten zijn van een man, vrouw en kind. Nader onderzoek wees uit dat de voetsporen 3,5 miljoen jaar oud moesten zijn. Aangezien ze afkomstig waren van mensachtigen die rechtop liepen, konden de eerste stappen van de mensheid veel eerder worden gedateerd dan men tot dan had gedacht. De kloof waar Louis en Mary Leakey hebben gegraven, kun je nu nog bezoeken: een gat overdekt met een op een pijp lijkende opening. Hier kun je tijdens een afdaling in de aarde aan de hand van aard- en rotslagen een reis terug in de tijd maken. Boven aan de kloof kun je in alle rust erover mijmeren datje misschien op dezelfde plek zit als waar Eva, de 'oermoeder van alle mensen', miljoenen jaren geleden hetzelfde landschap heeft zitten te bewonderen.

 

Een door de tijd vergeten land

De geologische complexiteit van de Oost-Afrikaanse Rift-vallei is nergens beter zichtbaar dan in Ethiopië. Het landschap is zo onherbergzaam dat binnendringers zich wel twee keer bedachten. De bewoners ervan bleven zich geisoleerd ontwikkelen — net als hun land —, waardoor hun cultuur en religie verstoken bleven van invloeden en modes van buitenaf. De Ethiopische variant van het christendom is nauwelijks veranderd sinds de introductie ervan door koptische monniken uit Egypte in de 2de eeuw.

 

In Lalibela op de centrale hoogvlakte liggen elf, in de rotsen uitgehouwen rotsen. Maar de mooiste schat van Ethiopië bevindt zich in Aksum, de bakermat van de Ethiopische religie en cultuur. In de Maria-van-Zionkerk staat de Tabot, volgens de plaatselijke legende de 'Ark des Verbonds' — waarin de Tien Geboden die Mozes op de Sinaï-berg van God had ontvangen, werden bewaard en die later door Menelik I, de zoon van koning Salomon en Makeda, de koningin van Sjeba, van Salomon werden gestolen.

 

Praktische tips

  • Beste reistijd: Tanzania: juni-juli en december-januari; Kenia: augustus-september en oktober; Ethiopië: december-januari.
  • Klimaat: Oost-Afrika kent twee regenseizoenen: april-mei en eind oktober-begin november. Het koelst is het in juni-juli met 22 graden overdag.
  • Souvenirs: houtsnijwerk van de Makonde, batikwerk, spekstenen reliëfs en kiondos (geweven sisaltassen en -manden).
  • Luchthavens: Nairobi en Mombasa in Kenia; Dar es Salaam in Tanzania.
  • Activiteiten: wildlife safari en safari per kameel, wildwater-raften, scuba-duiken, een zeiltocht per dhow, ballonvaarten.
  • Vervoer ter plaatse: doorgaans zonder noemenswaardige problemen per bus, trein, vliegtuig; op tal van plaatsen kun je auto's huren.
  • Gezondheid: malaria, cholera en gele koorts komen allemaal veel voor, dus neem tijdig maatregelen. Vermijd het drinken van kraanwater en het eten van salades en ongekookte groente.

 

Locatie