De eeuwenoude stad op de grens van Europa en Azië heeft drie namen gehad in haar lange geschiedenis: Byzantium, Constantinopel en Istanbul. Tegenwoordig is de stad een schatkamer van het verbluffende erfgoed van de beide rijken waarvan ze de hoofdstad was: het Byzantijns-Griekse en het Ottomaans-Turkse. Istanbul is nog steeds de grootste Turkse stad, schitterend gelegen op een schiereiland, en is een Mekka voor kooplustigen, fijnproevers en reizigers.

 

De Gouden Hoorn deelt Istanbul in tweeën: op de ene oever het oude keizerlijke centrum en op de andere de culturele en zakencentra

« De Gouden Hoorn deelt Istanbul in tweeën: op de ene oever het oude keizerlijke centrum en op de andere de culturele en zakencentra

 

De dubbele Theodosios-muren — genoemd naar de 5de-eeuwse Byzantijnse keizer die ze heeft laten bouwen — lopen over een lengte van 6,4 km langs de hals van het schiereiland en zijn nog steeds wonderbaarlijk gaaf. Samen met het gebied dat ze omsluiten, zijn ze op de Werelderfgoedlijst van de Unesco geplaatst. Het moderne stadsdeel ligt een heel eind van deze muren verwijderd, maar daarbinnen vormt het oude Istanbul een groot contrast met de opgetutte historische centra van West-Europa. Hier moet de oudheid moeite doen om zich te handhaven naast het heden: daklozen hebben de torens van Romeinse muren gekraakt, antieke kapitelen doen dienst als vogelbadjes op een modderige binnenplaats, er wordt aan auto's gesleuteld in een deel van een Ottomaans gebouw, en jongetjes voetballen in een ingevallen Byzantijns reservoir.Terwijl je duizend jaar oude monumenten staat te bewonderen, scheurt het moderne stadsverkeer op een paar centimeter bij je voorbij.

 

Op zoek naar een nieuwe hoofdstad koos de Romeinse keizer Constantijn (306—337) de Griekse stad Byzantium. Constantinopel (Stad van Constantijn) lag op een goed verdedigbare plek. Na de val van het West-Romeinse rijk in 476 bleef de stad nog duizend jaar het bestuurlijk centrum van het geleidelijk in verval rakende Oost-Romeinse of Byzantijnse imperium, totdat de stad in handen viel van de Ottomaanse Turken. Hun aanvoerder, sultan Mehmed ii (1451-1481), riep haar uit tot hoofdstad van het Ottomaanse rijk, en dat bleef zo totdat Turkije in 1922 een republiek werd, met Ankara als hoofdstad.

 

Als je tegenwoordig in het hart van de oude stad staat aan de kant van het voormalige Byzantijnse Hippodroom — nu niet meer dan een grasachtig park —, wordt je oog naar twee gebouwen getrokken. Het oudste en kleinste is de Byzantijnse Hagia Sophia (letterlijk: Heilige Wijsheid), gebouwd door keizer Justinianus in 533—539. De vrij vlakke, 31 m brede koepel op 55 m boven de grond wordt nu geflankeerd door vier minaretten die de Ottomanen eraan toevoegden nadat de kerk was verbouwd tot moskee. Aan het interieur is niet veel veranderd. Het is een weidse open ruimte met zuilengalerijen, glinsterend mozaïekwerk en marmer uit alle hoeken van het rijk. Op de wanden kun je nog engelen en andere Byzantijnse iconen zien.Tegenwoordig is de Hagia Sophia een museum.

 

Schoenen poetsen in Istanbul is één van de oude ambachten die in de Oude Stad op straat worden uitgeoefend

« Schoenen poetsen in Istanbul is één van de oude ambachten die in de Oude Stad op straat worden uitgeoefend

 

De Byzantijnen hebben de bouwkunst van de Hagia Sophia nooit overtroffen. De Ottomanen kwamen er dichter in de buurt met de andere grote koepel: de Blauwe Moskee van sultan Ahmed. Het gebedshuis werd tussen 1609 en 1616 gebouwd en dankt zijn naam aan de blauwe en witte tegels uit Iznik die het interieur zo'n sfeer van koele elegantie verlenen.

 

Op de punt van het schiereiland ligt het Topkapi-paleis (het Serail), een bevallig complex binnenplaatsen, appartementen, bijgebouwen en tuinen die uitkijken over het water van de Gouden Hoorn en de Bosporus. Met de bouw van dit paleis werd begonnen in 1466, en eeuwenlang was dit de residentie van de sultans vanwaar het uitgestrekte Ottomaanse rijk werd bestuurd. In de 19de eeuw leefden wel 5000 ambtenaren, hovelingen en dienaren binnen de muren van dit complex. In 1924 werd het opengesteld voor het publiek, en inmiddels is dit het grootste paleismuseum ter wereld, met ruim 86.000 historische objecten waaronder kostuums, juwelen, meubels en een schitterende kalligrafische collectie. De tuinen van het Topkapi-paleis zijn nu een welkome oase in een stad die berucht is om het gebrek aan groen. Bovendien kun je hier vandaan het drukke scheepvaartverkeer over de Bosporus gadeslaan.

 

De grootste bazaar

Istanbul is een opwindende stad voor kooplustigen, vooral als je van afdingen houdt. De Kapali Carsi of Overdekte Bazaar is de grootste ter wereld en gaat terug tot het begin van de Ottomaanse tijd. Dit labyrint van steegjes en doorgangen herbergt meer dan 4000 winkeltjes waar Turkse producten te koop worden aangeboden: tapijten, handgeschilderde keramiek, goud, koper en brons, meerschuimen pijpen en lederwaren. Hoed je voor alles wat als 'echt antiek' wordt aangeprezen: in het onwaarschijnlijke geval dat het echt is, loop je het risico in de gevangenis te belanden als je het zonder vergunning het land uit zou willen nemen. Achter de Yeni Camii (Nieuwe Moskee) in Eminönü ligt de Misir Carsisi, de Egyptische Bazaar, waar de lucht zwanger is van de geur van karwij, kaneel, munt, saffraan en tijm.

 

Meer dan 20.000 aardewerken tegels versieren het interieur van de Blauwe Moskee en daar dankt die haar naam aan.

« Meer dan 20.000 aardewerken tegels versieren het interieur van de Blauwe Moskee en daar dankt die haar naam aan.

 

Samen met de Franse en de Chinese wordt de Turkse keuken tot de drie grote klassieke keukens ter wereld gerekend — al moeten vegetariërs er wel voor waken dat onschuldig ogende gerechten van kikkererwten, peulen of andere groenten bereid worden met rundvlees en brokjes vlees kunnen bevatten. Vooral visgerechten zijn verrukkelijk in Istanbul. De vangst uit de visrijke Bosporus wordt in de haven gelost, waar je de vis vers gegrild boven houtskool en geserveerd met alleen maar een stukje brood rechtstreeks kunt kopen en opeten. Voor een meer ontspannen maaltijd kun je terecht in diverse goede visrestaurants rondom Kumkapi. Ook Turks bier en Turkse wijn smaken uitstekend.

 

De zee is nooit ver weg — als je een straatje afloopt tussen bouwvallige houten huizen door wordt je oog keer op keer getroffen door het glinsterende water, en 's nachts kun je de misthoorns horen van de grote olietankers die door de Bosporus varen. De beste excursies in de stad zijn waarschijnlijk die per boot. Vanaf Pier 1 bij het Sirkeci station ben je per veerboot in twee uur bij de Prinseneilanden. Vroeger werden edellieden die aan het hof uit de gratie waren gevallen, hierheen verbannen. De eilanden in de Zee van Marmara zijn overdekt met sparrenbossen en wilde seringen, en her en der staan nog schitterend oude herenhuizen en Grieks-orthodoxe kloosters. Gemotoriseerd verkeer is er verboden. Vanuit Eminönü kun je een boottocht van twee uur naar de Zwarte Zee maken. Vanaf de heuvels dalen de bomen tot aan de oevers terwijl je voorbij vaart aan het Dolmabahce-paleis (een voormalige residentie van de sultans), oude plaatsjes als Arnavutköy, met hun kleine tavernes en uitstekende visrestaurants, en het Belgrad Ormanlari (Belgrado-bos), met zijn ingewikkelde systeem van Ottomaanse aquaducten.

 

 

Praktische tips

  • Bevolking: 10 miljoen.
  • Munteenheid: Nieuwe Turkse lira (YTL)
  • Klimaat: gemengd zee- en landklimaat; juni-augustus dikwijls erg warm; 's winters kan er sneeuw vallen.
  • Dichtstbijzijnde luchthaven: Atatürk International Airport ligt 25 km buiten de stad; er rijden bussen tussen de luchthaven en het centrum.
  • Souvenirs: tapijten, juwelen, lederwaren.
  • Extra meenemen: een geldriem om zakkenrollers af te schrikken; warme kleren voor in de winter.
  • Accommodatie: doorgaans meer dan voldoende, van goedkoop, waaronder de jeugdherberg pal tegenover de Hagia Sophia, tot zeer luxe, waaronder de verbleekte glorie van het oude Pera Palace Hotel, ooit een vaste pleisterplaats voor reizigers van de Oriënt-Expres.

 

Locatie