Niet alleen treinfanaten kennen de Trans-Siberische Spoorlijn, de langste spoorverbinding ter wereld tussen de Baltische Zee en de Stille Oceaan. Hij gaat dwars door het hart van het oude Rusland en volgt de route van de 16de- en 17de-eeuwse Russische emigranten die naar het oosten trokken — een smalle doorgang van kansen en ontdekkingen door het stroomgebied van de Wolga, de zuidelijke Oeral, tussen de taiga en de bergen van Zuid-Siberië, totdat ze ten slotte uitkwamen in Vladivostok aan de Stille Oceaan. De klassieke reis biedt letterlijk een unieke kans een indruk te krijgen van de onmetelijke uitgestrektheid van het Russische landschap en het onverzettelijke karakter van zijn bewoners.

 

De 16de-eeuwse Sint-Basiliuskathedraal in Moskou is samengesteld uit negen kerken

« De 16de-eeuwse Sint-Basiliuskathedraal in Moskou is samengesteld uit negen kerken

 

Onder de communisten (1917—1991) werd bepaald dat de route vanaf Moskou begon, maar het echte beginpunt is Sint-Petersburg, het 'venster op het Weten' dat in 1703 door tsaar Peter de Grote werd gesticht als nieuwe hoofdstad. In dit 'Venetië van het Noorden', dat is gebouwd op 1000 eilanden die met 300 bruggen met elkaar zijn verbonden, stralen overal de vergulde koepels van paleizen, torens en kerken. Aan het eind van de Nevski Prospekt, de met cafés, winkels en theaters omzoomde hoofdstraat, ligt de Hermitage, een museum waarvan het interieur zo overdadig is — hoge, met bladgoud ingelegde plafonds, marmeren vloeren en zuilen — dat het je aandacht afleidt van de schilderijen (van Leonardo da Vinei, Rembrandt, Breughel, El Greco, Cézanne, Picas-so, om er maar een paar te noemen). Na een dag door de letterlijk kilometerslange gangen te hebben geslenterd, zullen je voeten en hals je wel vertellen dat het tijd wordt op te stappen.

 

Vanuit Sint-Petersburg ben je in minder dan een dag in Moskou — het snelste deel van het hele traject. In de Russische hoofdstad zijn de meeste bezienswaardigheden geconcentreerd rondom het Rode Plein: het Kremlin en de Sint-Basiliuskathedraal.

 

De Trans-Siberië-Expres stopt vanaf Moskou alleen nog maar om van locomotief te wisselen, eten en drinken in te slaan of passagiers in of uit te laten. Uitstappen bij een station is geen probleem. Je kunt je benen even strekken, wat streekgerechten uitproberen of wat met Russen kletsen. De lengte van de stops varieert van een paar minuten tot meer dan een halfuur. De reisbegeleider (provodnik als het een man is, provodnitsa als het een vrouw is) kan je vertellen hoe lang de trein halt houdt en je tot de orde roepen als de trein weer gaat vertrekken. Aangezien de meeste treinen dezelfde route volgen, kun je je reis een paar keer onderbreken om bijvoorbeeld een bezoek te brengen aan Jekaterinaburg (waar de laatste tsaar met zijn familie door de bolsjewieken werd vermoord) , Irkoetsk (aan het Bajkal-meer) of Novosibirsk (de grootste stad van Siberië).

 

Alle treinen van de Trans-Siberië-Expres bestaan uit 20 rijtuigen plus een restauratiewagen. Het zijn eenvoudige maar redelijk comfortabele coupés, met stapelbedden en beddengoed, al is het met vier personen in een tweedeklascoupé wat aan de krappe kant. (In de eerste klas slaap je met z'n tweeën in een coupé.) Vooral 's ochtends zul je je beurt moeten afwachten als je naar een van de twee toiletten in de wagon wilt. Aan het einde van elke wagon staat een ketel water op, een samowar, met 24 uur per dag kokend water. Het eten in de restauratiewagen stelt niet veel voor, maar duur is het niet.

 

Het Bajkal-meer bevat evenveel water als alle vijf meren van de Noord-Amerikaanse Great Lakes tezamen

« Het Bajkal-meer bevat evenveel water als alle vijf meren van de Noord-Amerikaanse Great Lakes tezamen

 

Tussen Moskou en Vladivostok liggen meer dan 800 stations. De meeste zijn klein en eenvoudig, maar ze zijn ook allemaal weer anders. Oude baboesjki (omaatjes) verkopen zelf gemaakte, op salami lijkende worsten en gekookte aardappelen bestrooid met gehakte uitjes. Anderen verkopen ijs, brood, vis, koekjes, bier, frisdrank en wodka. Ingemaakte noedels en andere levensmiddelen kun je bij kraampjes op het perron kopen.

 

Siberië

Siberië bestaat voor het grootste deel uit overdekte taiga, met hier en daar in een open plek in het bos een traditioneel huisje en een klein dorp. In het voorjaar en 's zomers staan de weilanden vol bloeiende purperen en blauwe wilde bloemen. De winter is misschien het meest aansprekende seizoen voor de reis, wanneer het land overdekt is met een fonkelende laag sneeuw en de plaatselijke bevolking zich per arrenslede voortbeweegt. Af en toe ratelt de trein over lange bruggen over immense rivieren als de Irtysj, Ob en Angara.

 

Het hoogtepunt van de reis is het traject langs de steile beboste oevers van het Bajkal-meer. Het ligt op een hoogte van 1637 m en bevat ongeveer een vijfde van de zoetwater voorraad ter wereld. Het water is zo helder dat je een witte schijf met een doorsnede van 20 cm tot op 40 m diepte kunt zien liggen. Het is ook het oudste meer ter wereld, zo'n 20 miljoen jaar geleden ontstaan. Er moeten wel 50 vissoorten, 500 diersoorten (waaronder de enige zoetwaterrob ter wereld) en 1200 plantensoorten voorkomen. Helaas is het meer sterk aan het vervuilen en snel aan het inkrimpen. Er monden 338 rivieren in uit, maar slechts één rivier stroomt eruit. Voordat de Trans-Siberische Spoorweg was voltooid, werden treinen en passagiers per schip over het meer vervoerd. Een in Engeland gebouwd schip, de 'Angara', is nu een drijvend museum in Irkoetsk, de hoofdstad van Siberië. Listvjanka is de belangrijkste stad aan het zuidelijke eind van het meer; de bevolking leeft er van de visvangst en het is een schitterende uitvalsbasis voor het verkennen van de streek. Je kunt wandeltochten gaan maken in het nabijgelegen Nationale Park Bajkal, maar 's zomers ondervind je wel veel hinder van muggen en vliegen.

 

De Alexander-zuil beheerst het slotplein in Sint-Petersburg. Hier begonnen de revoluties van 1905 en 1917

« De Alexander-zuil beheerst het Slotplein in Sint-Petersburg. Hier begonnen de revoluties van 1905 en 1917

 

Vroeger joeg de naam Siberië angst aan, het was het oord waar de Russische regering politieke dissidenten en haar onwelgevallige, criminele en dikwijls ook onschuldige mensen naar toe zond om in de koudste en meest onherbergzame delen in de mijnen te werken. Ballingen werden soms levenslang hierheen gestuurd en verloren al hun burgerrechten. Wie zijn straf uitzat, kreeg soms toestemming zich elders in Siberië te vestigen, maar een terugkeer naar Europees-Rusland werd zelden toegestaan. Nu is Siberië echter meer geïnteresseerd in toeristen dan in ballingen.

 

Praktische tips

  • Taal: Russisch; met Engels kom je niet ver.
  • Geld: roebels en Amerikaanse dollars; de roebel devalueert regelmatig. Tijd: de Trans-Siberië-Expres doorkruist tussen Sint-Petersburg en Vladivostok acht tijdzones, maaralle treinen hanteren Moskouse tijd. Dat kan verwarrend zijn. Beste reistijd: treinen rijden het hele jaar door, maar 's zomers en rond Kerstmis zijn ze het populairst-dan kun je dus maar beter niet gaan. 's Zomers schommelt de temperatuur tussen 10 en 35 graden, 's winters kan het wel 40 graden vriezen.
  • Treinen: de 'enige echte' Trans-Siberië-Expres is de 'Rossija' (trein nr. 1 & nr. 2), die het hele traject Moskou-Vladisvostok aflegt. De reisduur is 7 nachten/ 8 dagen. Van en naar Sint-Petersburg moetje een andere trein nemen. Je kunt op tal van plaatsen overstappen naar plaatsen als Oelan Baator in Mongolië of naar Peking.
  • Afstanden: Moskou-Vladisvostok: 9297 km; Moskou-Oelaan Baator-Peking: 7865 km; Moskou-Peking 9000 km.
  • Extra meenemen: thermoskan (aan het eind van elke wagon kun je kokend water uit een samowar tappen), zakmes, zaklantaarn, spel kaarten, thee, koffie, toiletpapier, een grote mok, hapjes, chocolade, gedroogd fruit.

 

Locatie