Booking.com

 

In 1860 stuitte Henri Mouhot in de Cambodjaanse jungle op een vervallen, uitgestrekte en mysterieuze archipel van bewerkte zandsteen. Eeuwenlang had de jungle de ruïnes overwoekerd, totdat wortels, takken, klimplanten en stenen in elkaar waren verstrengeld en de stenen uit elkaar werden getrokken. Mouhot had het gevoel dat hij op kunstvoorwerpen van een andere planeet was gestuit.

 

De sierlijke ruïnes in Angkor lagen vroeger verstrikt in de jungle en liggen nog steeds aan alle kanten ingesloten tussen wortels en takken

« De sierlijke ruïnes in Angkor lagen vroeger verstrikt in de jungle en liggen nog steeds aan alle kanten ingesloten tussen wortels en takken

 

Mouhots indrukwekkende beschrijving van zijn vondst lag ten grondslag aan een nieuwe mythe: ergens in een duister verleden zou er een (Khmer-) beschaving uit het niets zijn ontstaan, die zonder een spoor achter te laten weer was verdwenen. Toen Frankrijk omstreeks 1865 aan zijn koloniale expansie in Zuidoost-Azië begon, rukten Franse archeologen de bomen — en iets van de romantiek — weg en begonnen met de restauratie. Ze brachten talloze schatten aan het licht en iets over de geschiedenis van de ruïnes.

 

Omstreeks 800 n.Chr. werd Cambodja verenigd onder een Khmer-koning, Jayavarman II, die de cultus van de goddelijke koning introduceerde. De dynastie, en de cultus, hielden meer dan 600 jaar stand. AngkorThom was de belangrijkste stad. Hier werd in het begin van de 12de eeuw door Suryavarman ii de voornaamste tempel (of vat) gebouwd die dienstdeed als zowel tempelcomplex — ter ere van de hindoegodVishnu — als mausoleum. Dit voorbeeld vond op grote schaal navolging, waarbij elke nieuwe koning zijn voorgangers probeerde te evenaren. Uiteindelijk kon de economie van het koninkrijk die uitgaven niet meer opbrengen.

 

Angkor Vat is het grootste complex koninklijke tempels — ruim 100 in totaal — in en rondom de oude hoofdstad Angkor Thom. Twintig jaar lang, in de tijd dat Cambodja was overgeleverd aan de genade van de Rode Khmer en vervolgens werd verscheurd door een burgeroorlog, kwam hier haast geen mens. Rondom de tempels werd zwaar gevochten. Hierdoor kon het oerwoud weer oprukken. Ondanks de huidige onzekerheden beginnen de toeristen er weer terug te keren, maar je kunt nog steeds beter niet op eigen houtje de grootste attracties bezoeken. De meeste bezoekers vliegen naar het rustige, maar zich snel ontwikkelende plaatsje Siem Reap, waar een aantal hotels en restaurants is gevestigd. De plaatselijke keuken is een iets minder kruidige variant van de Thaise, maar is vermaard om de verse riviervis. De bezoekers vertrekken hier vandaan in groepsverband naar Angkor of nemen een taxi. Er zijn ook veerboten op het meer Tonle Sap, 11 km ten zuiden van Siem Reap, die heen en weer yaren tussen Phnom Penh en Phnom Krom.

 

Een overvloed aan beeldhouwwerk

Het steen werk in Angkor Vat is overladen met symbolen. Net als andere mausolea is het een afbeelding van het hindoeconcept van het universum: een toren in het midden symboliseert Meru, de mythische berg die volgens de hindoes het middelpunt van de wereld is en de verblijfplaats van Shiva; een omringende muur symboliseert het land, en een 190 m lange slotgracht staat voor de oceanen. Een 500 m lange avenue leidt van een immense poort langs een 3 m hoog en uit één zandsteen gehouwen beeld van Vishnu — zoals Suryavarman zichzelf graag zag. Op het 200 ha grote terrein bevinden zich bas-reliëfs over een afstand van 800 meter, rijk versierd met krullen en met epische, mythologische en historische voorstellingen. In één briljant panorama brengen 88 duivels en 92 goden de zee aan het schuimen om er het elixer van het eeuwige leven aan te onttrekken. Ondanks de overdadige en overstelpende architectuur is de stijl compact, met smalle kleine gangen en geen grote bogen. Kennelijk zijn de Khmer-architecten er nooit in geslaagd grote gewelven te bouwen. Zij waren afhankelijk van de breedte van de zandstenen.

 

Op de sawa's groeit het belangrijkste voedsel van Cambodja: rijst

« Op de sawa's groeit het belangrijkste voedsel van Cambodja: rijst

 

De beelden stellen in hoofdzaak koningen, prinsen, koninginnen en hofdignitarissen voor, afgebeeld als hindoegoden of, na de komst van het boeddhisme in de tweede helft van de 12de eeuw, als boeddha. Maar dit is geen kathedraal. Hier kwamen gewone mensen, voor zover ze werden binnengelaten, niet om eer te bewijzen aan de goden maar aan de koningen.

 

Suryavarmans schepping had makkelijk het hoogtepunt van Khmer-architectuur kunnen zijn, want nog geen 20 jaar na zijn dood werd Angkor geplunderd door een van de volken die de Khmers hadden onderdrukt. Maar een volgende koning, Jayavarman vil, vocht terug en nam Angkor weer in. Hij begon aan een verbluffend restauratieprogramma voor de tempels; uit zijn tijd dateren de mooiste exemplaren die nu in Angkor Thom staan. Vóór zijn dood in 1201 bouwde hij langs de weg naar zijn hoofdstad ook 121 onderkomens voor pelgrims en 102 ziekenhuizen.

 

Het olifantenterras

Op maar 3,2 km van Angkor Vat ligt een van Jayavarmans grootste scheppingen, de tempelpiramide van Bayon, die op twee manieren centraal lag: op de locatie zelf en als het exacte middelpunt van de koninklijke stad. Het Bayon-complex, dat was gebaseerd op een oudere tempel, is in drie etappes gebouwd. Rondom oudere schrijnen werden nieuwere gebouwd, waardoor er klamme en duistere gangen ontstonden. Gaanderijen, terrassen en doorgangen lopen allemaal door elkaar in een ingewikkeld labyrint met 1100 beelden en bekroond met 54 merkwaardige torens, van waaraf telkens vier reusachtige mensenhoofden naar buiten staren, elk met een zachte Mona-Lisaglimlach om de mond. Alles staat in dienst van het centrale heiligdom, een op een grot lijkende cel die de ware aard van de overleden goddelijke koning bevatte, afgebeeld als boeddha.

 

Kanalen zijn belangrijke transport- en verbindingswegen in de lager gelegen delen van Cambodja

« Kanalen zijn belangrijke transport- en verbindingswegen in de lager gelegen delen van Cambodja

 

Andere bezienswaardigheden in Angkor Thom zijn een reusachtig podium, het Olifantenterras. Links achter op het plein ligt het zogenaamde Terras van de Leprakoning. Hij is ontleend aan het met korstmos overwoekerde beeld van waarschijnlijk de dodengodYama en heeft misschien wel dienstgedaan als bewaker van een of ander crematorium.

 

Ta Prohm, een andere grote tempel op 3,2 km van Bayon, is ook onaangeroerd gebleven. De immense kolos van torens en binnenplaatsen, die ooit werd onderhouden door 80.000 mensen, wordt nog steeds bijeengehouden door wortels en takken. Niets verbeeldt beter de creatieve opwelling die aan de basis stond van deze gebouwen, of de verwoestende kracht van de jungle die ze zo snel aan het oog van latere generaties kon onttrekken.

 

Praktische tips

  • Klimaat: tussen 25 en 38 graden het hele jaar door.
  • Regentijd: mei-oktober.
  • Beste reistijd: december-januari.
  • Extra meenemen: zonnebrand, zonnehoed, geldriem, rugzak.
  • Munteenheid: riel, maar Amerikaanse dollars worden overal geaccepteerd.
  • Visa: te verkrijgen bij aankomst in Phnom Penh maar controleer bij de ambassade in eigen land.
  • Verzekering en gevaar: in Cambodja lijkt de strijd sinds de dood van Pol Pot enigszins geluwd maar echt veilig is het nog niet overal. Op tal van (onbekende) plaatsen liggen nog mijnen. Blijf op de hoofdweg, reis niet méér over land dan strikt noodzakelijk en zorg ervoor dat je (reis)verzekering voldoende dekking biedt. Probeer niet vanuit Thailand over land naar Cambodja te komen.
  • Taal: Khmer, maar veel mensen beheersen nog Frans; Engels is in opkomst.
  • Gezondheid: malaria komt op grote schaal voor in Cambodja en is al resistent voor chloroquine en sulfadoxine. Polio en bilharzia (in stilstaand water) komen ook voor. Drink alleen gebotteld, gesteriliseerd of gekookt water, vermijd salades en geschild fruit en pas goed op bij zuivelproducten en vlees.

 

Booking.com