Wie geen Hindoe is, weet meestal niet wat ie ziet wanneer hij aankomt aan de oevers van de Ganges in Varanasi. Langs een bijna 5 km lange, halvemaanvormige bocht van de rivier zijn lange grijze ghats (trappen) aangebracht waar dagelijks tienduizenden mensen naar toe komen voor de zegeningen van het heilige water. Ze hopen zich te reinigen tijdens hun leven en bij hun dood bevrijd te worden uit de reïncarnatiecirkel. Terwijl pelgrims zich in het stromende water wassen, verzorgen familieleden de brandstapels met lijken waarvan de rook opstijgt boven de straten en tempels van de stad. Alles in Varanasi is doordrongen van de geur van heiligheid.

 

De oude stad Varanasi is gebouwd tegen de steile westelijke oever van de Ganges

« De oude stad Varanasi is gebouwd tegen de steile westelijke oever van de Ganges

 

Voor hindoes is de Ganges de heiligste van hun zeven heilige rivieren, en Varanasi — de plek van de heiligste, aan Shiva gewijde tempel — is sinds duizenden jaren al een van de zeven steden die de gelovigen verlossing kan schenken. Varanasi is een van de oudste, permanent bewoonde steden ter wereld. Op deze plek ligt al 4000 jaar een stad. Vanaf het ontstaan van het hindoeïsme, meer dan 3000 jaar geleden, duiden de gelovigen de stad aan als Kashi, 'de Lichtgevende'. Twee eeuwen lang stond de stad bekend onder haar verengelste naam Benares. Na de Indiase onafhankelijkheid in 1947 kreeg ze haar oude naam, die is afgeleid van de twee rivieren die hier in de Ganges uitmonden (de Varuna en de Asi), weer terug.

 

De heilige rivier

Varanasi ligt midden in het intensief bewerkte en dicht bevolkte stroomgebied van de Ganges. Tegenwoordig is het een grote bruisende stad, maar de aandacht gaat nog steeds uit naar de ghats (meer dan 100) die stuk voor stuk gemarkeerd zijn met een lingam, het fallische symbool van Shiva (meestal vereenvoudigd tot een niet aanstootgevende vorm van een omgekeerd reageerbuisje). Bij zonsopgang veranderen de trappen, die naargelang de waterstand al dan niet onder water staan, in een grote bewegende massa van bijna naakte baders, priesters, yogi's en rouwenden. Tot grote verbazing van de bezoekers die uit de luxe hotels aan de rand van de stad arriveren, beschouwen de hindoes de Ganges als het'levenselixer' en dompelen zij zich na enige aarzeling in het modderige water onder ondanks de as van de lijken en open riolen die erin uitkomen. Maar de Ganges is nu eenmaal geen gewone rivier. De gelovigen zien het als teken van goddelijke zegening dat de rivier zelden de oorzaak is van een cholera- of tyfusepidemie, zoals je zou verwachten. Niettemin kun je als toerist beter niet gaan baden in de rivier, laat staan het water drinken.

 

De ghats waar pelgrims baden aan de westelijke oever van de Ganges

« De ghats waar pelgrims baden aan de westelijke oever van de Ganges

 

Varanasi is zo heilig omdat van elke hindoe die in deze stad sterft, wordt aangenomen dat ie bevrijd is van de oneindige cirkel van reïncarnaties. Vandaar dat de stad een toevluchtsoord voor ouderen is. Vaak zoeken die onderdak in een tempel in afwachting van hun dood. Zij vormen een triest gezicht voor niet-gelovigen maar een bron van inspiratie voor de gelovigen. Als hun lichamen eenmaal van het leven zijn bevrijd, worden die gecremeerd op de twee 'brandende ghats'. Een daarvan, Jala-si, naast de allerheiligste ghat Manikarnika, is altijd druk bevolkt met begrafenispartijen en bewakers van de ghat (let op: fotograferen is hier verboden).

 

Elke ghat, die samen een keten vormen van verschillende 18de- en 19de-eeuwse tempels en paleizen, heeft een eigen betekenis, vergelijkbaar met de heiligdommen van verschillende heiligen in het katholicisme. Je kunt ze het best 's ochtends heel vroeg bezoeken, nog vóór zonsopgang, door een roeiboot met roeier te huren. Je kunt dan de diverse ghats aan je voorbij zien trekken als je stilletjes over de rivier glijdt en de vroege ochtendmist vermengd raakt met de rook van de talloze brandstapels.

 

Vijf ghats hebben een speciale betekenis en vormen de Panchatirthi ('vijf kruispunten'), die pelgrims in een bepaalde volgorde moeten afwerken, door zich te wassen of een ander ritueel uit te voeren. Een ervan is heel bijzonder: de Dashashwamedha Ghat, genoemd naar een offer dat de god Brahma heeft gebracht. Pelgrims kunnen iets van diens perfectie verwerven door hier eenvoudig te baden.

 

Kronkelend achterland

In Varanasi is meer te zien dan de rivieroever, zoals de Oude Stad. De plaatselijke aanduiding Vishwanatha ('Heer van Alles') is afgeleid van de belangrijkste tempel in dit stadsdeel die ook bekendstaat als de Gouden Tempel (naar aanleiding van al het goud op de spits). Hij is gewijd aan Shiva als Heer van het Universum. Om er te komen, moet je je een weg banen door een labyrint van kronkelsteegjes. Het is er een lawaai van jewelste en overal hangen de scherpe geuren van honderden winkels en stalletjes. De beloning komt in de vorm van een gladde zwarte steen die gezet is in een zilveren sokkel. Het is een shivalingam, een van de talloze die hindoes overal ter wereld in Shiva-tempels vereren. Hier heeft de steen echter een speciale betekenis: op een korte wandeling ten noorden van de Gouden Tempel ligt de Jnana Vapi (Bron van Wijsheid), waar Shiva naar verluidt zijn lingam heeft afgekoeld. De eigenlijke bron is afgedekt om te voorkomen dat gelovigen zich er massaal op storten.

 

De straatverkopers zijn bijzonder kleurrijk in Varanasi

 « De straatverkopers zijn bijzonder kleurrijk in Varanasi

Het park van de boeddha

Ook voor boeddhisten is Varanasi een heilige stad. Siddhartha Gautama (de Boeddha), hield hier in de 6de eeuw v.Chr. zijn eerste prediking. Het Gazellenpark, waar de Boeddha het 'Wiel der norm' (Dharmacakra) in beweging zette, ligt in Sarnath, maar 10 km ten noorden van Varanasi. Met een taxi of bus ben je er zo. Zo'n 1400 jaar geleden waren hier 30 boeddhistische kloosters. Nadat het boeddhisme in de 13de eeuw werd overvleugeld door de islam, hebben de tijd en vandalen bijna alles verwoest. Britse archeologen heropenden het complex in de 19de eeuw en in de jaren twintig volgden nieuwe restauraties en een gedeeltelijk wederopbouw die deels werden gefinancierd door Amerikaanse boeddhisten. Nu trekken de onberispelijke maar daardoor enigszins steriel aandoende ruïnes pelgrims van over de hele wereld aan. Tempels en schrijnen zijn eerbiedig gegroepeerd rondom twee stoepa's — de ene niet meer dan een stompje, de ander een 33 m hoge toren.

 

In Varanasi raken de hindoe- en moslimwereld elkaar, vermengen ze met elkaar en raken ze soms met elkaar slaags. De grote 17de-eeuwse mogolkeizer Aurangzeb bouwde een moskee als een belediging aan het adres van de hindoes in Varanasi. Maar de naam van de moskee is dezelfde als de Bron der Wijsheid (Jnana Vapi) van de hindoes, die op een steenworp afstand ligt. 

 

Praktische tips

  • Luchthavens: New Delhi International Airport; binnenlandse vluchten van en naar Varanasi.
  • Munteenheid: Indiase rupee; dollars worden geaccepteerd bij banken en wisselkantoren.
  • Taal: Hindi, maar Engels wordt wijd en zijd verstaan.
  • Beste reistijd: oktober—april; in december en januari kan het 's nachts fris zijn; vermijd de periode van de moessons (juli—september).
  • Gezondheid: inentingen tegen hepatitis a en b, tyfus, cholera, polio, hersenvliesontsteking en tetanus zijn noodzakelijk. Malaria is resistent voor medicijnen op basis van chloroquine. Drink uitsluitend gebotteld of gekookt water, vermijd het nuttigen van niet-gekookte groenten, salades, geschild fruiten niet-gekookte melk. Neem medicijnen tegen bijna onvermijdelijke aanvallen van diarree, pillen tegen wormen, antihistaminetabletten en antibiotica.
  • Fooi: geef regelmatig kleine hoeveelheden.
  • Extra meenemen: hangsloten, afvoerstoppen, insectenwerend middel, zonnebrand, hoeden, zonnebril, tampons.
  • Accommodatie: tal van hotels voor de meeste portemonnees.
  • Niet doen: eten met je linkerhand (in Azië gereserveerd voor toiletfuncties); schoenen dragen in tempels en moskeeën; in korte broek of met ontbloot bovenlijf buiten grote hotels lopen; vloeken tegen Indiërs, ongeacht de provocatie; ga ervan uit dat je mensen mag fotograferen.

 

Locatie